تاریخ جراحی قلب در ایران با انجام نخستین عمل جراحی قلب در سال ۱۳۳۲ توسط پروفسور عدل آغاز شد. این عمل بدون استفاده از دستگاه بای‌پس قلبی‌ریوی (Cardiopulmonary Bypass) و با دید غیرمستقیم بر روی بیماری مبتلا به تنگی دریچه میترال (کمیسوروتومی بسته) با موفقیت انجام شد. در سال ۱۳۴۱، گام مهم دیگری در توسعه جراحی قلب کشور برداشته شد. در این سال، جراحی قلب با استفاده از تکنیک هیپوترمی (سرد کردن بیمار تا حدود ۳۰ درجه سانتی‌گراد) بر روی بیماری مبتلا به تنگی دریچه ریوی انجام شد. هرچند این روش امکان توقف موقت گردش خون را فراهم می‌کرد، اما به دلیل محدودیت زمانی و خطر بروز فیبریلاسیون بطنی، برای انجام اعمال جراحی پیچیده قلبی کافی نبود. همراه ما باشید تا با جزیئات کامل تری از تاریخچه انجمن علمی گردش خون برون پیکری ایران آشنا شویم.
ورود دستگاه قلب و ریه و آغاز پرفیوژن در ایران
با گسترش نیاز به جراحی‌های قلب باز، ضرورت استفاده از دستگاه قلب و ریه (Heart-Lung Machine; HLM) بیش از پیش احساس شد. در همین راستا، پروفسور هیئت برای فراگیری و راه‌اندازی این فناوری به فرانسه سفر کرد. در این مسیر، دکتر احمد صدر، آقای ابوسعیدی و بنیاد اسد نیز در تهیه، نصب و راه‌اندازی نخستین دستگاه‌های قلب و ریه در ایران نقش مؤثری ایفا کردند.
سرانجام، در سال ۱۳۴۸ نخستین جراحی قلب باز با استفاده از دستگاه بای‌پس قلبی‌ریوی در بیمارستان قلب شهید مدنی توسط پروفسور عباسقلی دانشور با موفقیت انجام شد. در این عمل تاریخی، دکتر گاردنر، دکتر ساجدی و سرکار خانم اعظم مرغابی به‌عنوان نخستین پرفیوژنیست‌های تیم جراحی، مسئولیت راهبری دستگاه قلب و ریه و مدیریت گردش خون برون‌پیکری را بر عهده داشتند. این رویداد، آغاز رسمی فعالیت حرفه پرفیوژن در ایران و نقطه عطفی در توسعه جراحی قلب باز کشور به شمار می‌رود.
توسعه آموزش پرفیوژن و تأسیس انجمن
در سال‌های پس از آن، با افزایش تعداد مراکز جراحی قلب و نیاز روزافزون به نیروهای متخصص، آموزش و تربیت پرفیوژنیست‌ها به‌صورت منسجم در بیمارستان قلب شهید رجایی ادامه یافت و این مرکز به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های آموزشی و تربیت نیروی انسانی در حوزه گردش خون برون‌پیکری کشور تبدیل شد.
در راستای توسعه علمی و حرفه‌ای این رشته، پایه‌های اولیه انجمن علمی گردش خون برون‌پیکری ایران در سال ۱۳۷۹ با تلاش جمعی از پیشگامان و پرفیوژنیست‌های کشور بنیان نهاده شد. این انجمن با هدف ارتقای دانش تخصصی، توسعه آموزش، حمایت از پژوهش، تدوین استانداردهای حرفه‌ای و ایجاد تعامل میان مراکز جراحی قلب فعالیت خود را آغاز کرد.
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای جامعه پرفیوژن ایران، راه‌اندازی مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته تکنولوژی گردش خون برون‌پیکری بود که با پیگیری و تلاش مستمر اعضای این حرفه محقق شد. این دوره از سال ۱۳۹۲ تاکنون به‌طور مستمر دانشجو پذیرفته و نقش مهمی در تربیت نیروهای متخصص، توسعه آموزش عالی و ارتقای سطح علمی پرفیوژن کشور ایفا کرده است.
فعالیت های علمی و توسعه انجمن
در طول این سال‌ها، اعضای انجمن و اساتید این حوزه با تألیف و ترجمه بیش از ۱۵ عنوان کتاب تخصصی، انتشار مقالات علمی، برگزاری کنگره‌ها و کارگاه‌های آموزشی و همچنین گسترش همکاری‌های بین‌المللی، سهم قابل‌توجهی در پیشرفت این رشته داشته‌اند. همکاری با سازمان‌های معتبر بین‌المللی از جمله ELSO (Extracorporeal Life Support Organization) در زمینه تدوین راهنماهای بالینی، برگزاری دوره‌های آموزشی و تبادل دانش تخصصی، از جمله اقدامات ارزشمند انجمن در مسیر ارتقای کیفیت خدمات پرفیوژن در ایران بوده است.
نقش انجمن علمی گردش خون برون‌پیکری ایران در توسعه پرفیوژن
امروزه انجمن علمی گردش خون برون‌پیکری ایران به‌عنوان مرجع علمی و حرفه‌ای پرفیوژنیست‌های کشور، با تکیه بر بیش از سه دهه تجربه، در مسیر ارتقای دانش، آموزش، پژوهش و استانداردسازی خدمات گردش خون برون‌پیکری، نقش مؤثری در توسعه جراحی قلب، ECMO و حمایت مکانیکی از گردش خون در ایران ایفا می‌کند.
